Hiện tượng dân phòng tự ý "làm nhiệm vụ" chặn giữ xe, ăn tiền phạt của người dân đã xảy ra từ lâu. Song sự ngông nghênh của họ đang ngày càng khiến người dân bức xúc, như thể bị "cướp" giữa ban ngày, đồng thời tỏ rõ sự sự coi thường thậm chí khinh miệt với lực lượng "kiêu binh" này.
Với việc cắm biển báo giao thông mập mờ, đánh đố người đi đường, lực lượng giao thông công chính (GTCC) Hà Nội đã tạo điều kiện cho cảnh sát giao thông (CSGT) phạt sai quy định, điển hình như đoạn đường lên cầu Thanh Trì được phản ảnh dưới đây.
Tại Quốc hội sáng 31/10, ông nghị Nguyễn Bá Thanh (Bí thư Đà Nẵng) nói rất mạnh về nợ xấu. Ông đòi phân loại, bóc tách nợ xấu của từng khu vực và đơn vị kinh tế để xử lý hữu hiệu. Ông Thanh bóng gió "có những khoản nợ không phải xấu bình thường mà là rất xấu". Từ "rất xấu" ông dùng ở đây không liên quan đến nợ nhóm 5, mà là xấu theo nghĩa đen, là tham nhũng có tổ chức.
Nhóm chúng tôi có 12 người đi du lịch Trung Quốc, khởi hành từ Sài Gòn, theo chương trình sẽ đi thăm Bắc Kinh, Tô Châu, Quế Lâm. Hầu hết thành viên trong nhóm đều là cán bộ nghỉ hưu, gom góp mấy đồng tiền còm trong sổ tiết kiệm, và con cái phụ thêm cho chuyến tham quan. Người "có máu mặt" nhất là chị Lâm, vợ một ông tướng công an đương chức. Chị bao cho mẹ đẻ và mẹ chồng trong chuyến đi dối già.
Đến Bắc Kinh nhóm chúng tôi nhập vào một nhóm du lịch khác cũng từ Việt Nam sang hơn hai chục người, được một hướng dẫn viên người Trung Quốc đưa đi tham quan các nơi theo chương trình.
Phải nói Bắc Kinh là một thành phố vĩ đại, giàu bản sắc văn hóa Trung Quốc, nhiều công trình kiến trúc đẹp, nhiều di tích lịch sử rất đáng được chiêm ngưỡng và suy nghiệm. Thành phố này trật tự, nền nếp hơn Sài Gòn, Hà Nội, không chen chúc xe máy, không có người ăn xin, chụp giựt níu kéo du khách chặt chém từ vài quả cóc, lon nước đến bịch lạc rang như ở bờ Hồ Gươm.
Nói như vậy không phải người Trung Quốc thật thà, mà họ thuộc hạng siêu lừa. Họ lừa có bài bản, lừa theo kiểu "kích dục mê tâm" – kích thích cái tham, làm cho lòng người mê mẩn thiếu sáng suốt rất dễ bị lừa. Phải thừa nhận là họ có "văn hóa lừa" hẳn hoi, ăn sâu, ăn đậm, không ăn vặt.
Khi chúng tôi lên xe đi thăm Cố Cung, tay hướng dẫn viên du lịch nói nói:
- Thưa các bạn Việt Nam, Cố cung, là nơi các triều đại nhà Minh, nhà Thanh ngự trị suốt mấy trăm năm, lịch sử Trung Quốc trải qua bao thăng trầm xuất phát từ chốn cung vàng điện ngọc này…
Viện bảo tàng Cố Cung
Tay hướng dẫn viên nói như hát. Hắn mới khoảng hai nhăm tuổi, ăn mặc lịch sự, nói tiếng Việt làu làu, nhớ không ít tục ngữ ca dao Việt Nam, biết cả chửi thề, khoe rất thích ăn món thị chó rựa mận rìa đê Yên Phụ, Hà Nội và món cà pháo canh cua quán cơm bà Cả Đọi, Sài Sòn.
Nghe hắn nói Cố cung hấp dẫn, ai cũng háo hức, nhưng hắn không cho vào thăm ngay, mà cho xe chạy qua cổng Bắc thành. Tôi hỏi sao lại đi vòng thế, hắn nói:
- Muốn vào thành phải được sự chấp thuận của các quan gác cổng, hôm nay tôi dẫn đoàn qua cổng Bắc, vượng khí đang ở hướng đó.
Nghe hắn như rót mật vào tai, ai cũng gật gù.
Vừa tới cổng thành, đã thấy bộ tứ linh Long, Ly, Quy, Phượng rực rỡ nhảy múa đón rước. Rồi cả một ban tiếp tân, ăn mặc chỉnh tề, ân cần mời đoàn thăm quan lên lầu. Một căn phòng sang trọng, những dãy ghế đánh vec-ni bóng nhoáng. Các du khách vừa an vị, tay hướng dẫn viên trịnh trọng giới thiệu vị giáo sư lịch sử ra nói chuyện với đoàn. Nhìn vị giáo sư, thấy nghi nghi, hình như đây là một diễn viên đóng thế, bởi gương mặt non choẹt. Nhưng anh ta tỏ ra một diễn viên có tài, từ điệu bộ đến lời nói rất đĩnh đạc, nghiêm trang. Hắn nói một mạch về lịch sừ Cố cung, về các triều vua, rất uyển chuyển không hề vấp váp, rồi chốt lại bằng câu chuyện con Tủy Hưu thật hấp dẫn. Hắn nói:
- Thưa quý vị, đời vua Minh Thái Tổ, giữa lúc quốc khố bị rỗng, một đêm ngài nằm mơ thấy một con vật mình rồng, đầu to, ngực to, mông to, có sừng nhọn, lông dày, đứng hút nhanh từng thỏi vàng sáng chói vào bụng. Sau giấc mơ đêm ấy, nhà Minh hưng thịnh, quốc khố đấy vàng, nhà vua cho làm con đường vào thành theo trục Bắc Nam, hướng tài lộc, cho xây cồng Bắc thành này và dùng ngọc phỉ thúy tạc tượng con vật trong mơ, gọi là Kỳ Hưu, nghĩa là kỳ diệu, sau gọi là Tỳ Hưu , đặt tại đây, gọi là tài môn, cổng tài lộc. Hôm nay may mắn đoàn du khách Việt Nam được qua cổng tài lộc vào Tử Cấm thành, may mắn hơn vì quý vị sẽ được chiêm ngưỡng con Tỳ Hưu bằng ngọc phỉ thúy, tạc từ thời Minh Thái tổ…
Mọi người vỗ tay rào rào. Vị "giáo sư" mỉn cười nhã nhặn, ra hiệu mọi người ngồi xuống, nghe nói tiếp về sự mầu nhiệm của Tỳ Hưu.
- Tỳ Hưu là một con vật cực kỳ linh thiêng, mầu nhiêm, có đầu to, ngực to, mông to, nhưng bụng nhỏ và không có hậu môn, chỉ hút vàng bạc châu báu của trời đất vào mà không nhả ra, chỉ làm giàu cho chủ mình chứ không để thất thoát đi đâu một đồng nào. Vì thế người đời xưa gọi là con Thiên Lộc. Từ đời nhà Minh đến đời nhà Thanh, vua ban sắc lệnh chỉ có vua và Hoàng hậu mới được thờ Tỳ Hưu, các hoàng tử, công chúa không được thờ. Đặc biệt nghiêm cấm các quan trong triều tuyệt đối không được thờ Tỳ Hưu, vì sợ quan sẽ giàu hơn vua . Có một người dấu vua thờ Tỳ Hưu, là Hòa Thân, thời Mãn Thanh, đời Càn Long. Hòa Thân, tạc một con Tỳ Hưu bằng ngọc phỉ thúy, to hơn con Tỳ Hưu của vua, trưng trong biệt phủ của mình. Nhờ con Tỳ Hưu ấy Hòa Thân làm quan đến tột đỉnh, chỉ dưới một người trên muôn người, vơ vét hết của cải thiên hạ. Theo thống kê thời ấy, Hòa Thân có biệt phủ 3.000 phòng, 606 gia nhân, 600 thê thiếp, 32 km2 đất, 42 ngân hàng, 75 tiệm cầm đồ 600 cân sâm Cát Lâm, 60.000 lạng vàng, 100 thỏi vàng lớn mỗi thỏi 1.000 lạng, 56.000 thoi bạc mỗi thỏi 100 lạng, 90.000.000 lạng bạc lẻ .v..v..Ưóc tính tài sản của Hòa Thân gấp 15 lần ngân quỹ quốc gia.
Có tiếng xuýt xoa của du khách. Mấy người cười khúc khích, nói với nhau: "Việt Nam mình cũng có vài Hòa Thân rồi đấy!". Vị "giáo sư" ra hiệu mọi người im lặng rối nói:
- Không chỉ có Tỳ Hưu sinh tài, còn nhiều loại Tỳ Hưu khác mầu nhiêm không kém, như Bồ Lao, Trào Phong, Toàn Nghê, Bi Hi, Bế Ngạn, Phu Hi… Ai muốn con cháu văn hay chữ tốt thì thờ Phu Hi, muốn yên ổn bình an thì trưng Tiêu Đồ, muốn quyền cao chức trọng tiếm loát thiên hạ thì trưng Bế Ngạn…
Mấy vị du khách, mắt sáng lên, lấy sổ tay ghi tên loại Tỳ Hưu hợp với mình. Bà vợ ông tướng công an, không ghi kịp hỏi tôi:
- Cái con gì giữ quyền cao chức trọng anh nhỉ?
Tôí nói:
- Tên nó là Bế Ngạn chị ạ! Hình dáng nó như con hổ, loài chúa sơn lâm đấy.
Vị "giáo sư" đưa mắt nhìn khắp lượt, rồi bằng một thái độ hết sức trịnh trọng, anh ta mời mọi người qua phòng bên xem con Tỳ Hưu ngọc phỉ thúy, anh ta nhắc đi nhắc lại, chỉ được đi lướt qua, liếc mắt nhìn, tuyệt đối không sờ tay vào con vật linh thiêng. Tay hướng dẫn viên cúi rạp người xuống cám ơn vị "giáo sư", rồi dẫn mọi người qua cái cửa hẹp vào phòng lớn.
Bốn người mặc quần xanh nẹp đỏ, đội mũ quan thời Minh, đứng canh cái bệ gỗ, trên bệ phủ mảnh vải đỏ. Sau khi thắp hương vái, bốn người cầm bốn góc tấm vải hất lên, phía dưới hiện ra con Tỳ Hưu lung linh dưới ánh đèn mầu nhấp nháy . Mọi người không được nhìn kỹ, nên chả biết con Tỳ Hưu bằng ngọc hay bằng đá? Tay hướng dẫn viên hối sang phòng bên.
Căn phòng rộng thênh thang, bày la liệt đủ các loại Tỳ Hưu to nhỏ lớn bé, trên kệ gỗ, trong tủ kính. Gần chục cô gái bán hàng sốt sắng chào mời khách. Tay hướng dẫn viên nói, chỉ ở đây mới có các loại Tỳ Hưu thứ thiệt, mỗi con vật linh thiêng này được đưa vào Cố cung bày trước anh linh vua Minh Thái Tổ xin ban phúc lộc, rồi mới mang ra đây bán cho du khách.
Mọi người như bị mộng du, bước chân đi rón rén, không giám nói cười, và cứ ngoan ngoãn móc ví đếm tiền mua Tỳ Hưu. Bà vợ tướng công an mua một lúc bốn con Bế Ngạn bằng ngọc, giá mỗi con 9.000 tệ. Bà ta nói với tôi:
- Trưng ở nhà hai con, chỗ làm việc cùa nhà em hai con bác ạ!
Một con Tỳ Hưu nhỏ nhất ở đây có giá 3.200 tệ, tương đương 500 đô la, tức 11.000.000 đồng Việt Nam. Tôi nói nhỏ với ông bạn đi cùng nhóm:
- Hình như không phải bằng ngọc ông ạ? Tôi trông giống hệt mấy con Tỳ Hưu bán ở Hà Nội, Sài Gòn, giá chưa đến một triệu một con?
Ông bạn vênh mặt lên:
- Không có tiền nên nói thế !
Ông rút một nắm tiền ném lên mặt tủ kính. Tôi vội lánh sang chỗ khác, nhìn những cô gái tíu tít đếm tiền, miệng cười tươi như hoa.
Khi đã bán được 26 con Tỳ Hưu, thấy không ai mua nữa, tay hướng dẫn viên du lịch mời mọi người lên xe vào Cố cung.
Đến đây mọi người chỉ được xem qua, vì kỷ luật bảo vệ di tích của Trung Quốc rất nghiêm khắc, hơn nữa theo chương trình còn đi thăm Vạn Lý Trường Thành.
Cách điểm thăm quan Vạn Lý Trường Thành không xa, tay hướng dẫn viên nói với du khách:
- Thưa quý vị, Vạn Lý Trường Thành được Hoàng đế Tần Thủy Hoàng xây dựng từ thế kỷ thứ 5 trước công nguyên, dài 3.980 dăm, nơi đây, Mao Chủ tịch đã đến khắc bảy chữ vàng "Bất đáo trường thành phi hào hán" nghĩa là chưa đến Vạn lý trường thành thì chưa phải là một anh hùng. Muốn lên Vạn Lý Trường thành phải có sức khỏe tốt, vì vậy cơ quan y tế Trung Quốc đã thành lập một Trung tâm khám sức khỏe miễn phí cho du khách. Hôm nay trước khi lên Vạn Lý Trường Thành tôi xin giúp quý vị kiểm tra lại sức khỏe, cô bác nào có bệnh sẽ được điều trị ngay tại chỗ.
Cái trung tâm ấy là một tòa nhà bốn tầng, khang trang . Cũng như ở cổng Cố cung, các bác sỹ ra tận cửa đón rước, mời chúng tôi lên phòng khám bệnh thênh thang, từng hàng ghế kê ngay ngắn. Các nhân viên mang nước mời mọc ân cần. Rồi năm, sáu người mặc blu-trắng xuất hiện ,giới thiệu rất trịnh trọng , đây là giáo sư tiến sỹ Lu Zeng Ung nổi tiếng nhất Trung Quốc , đây là bác sỹ Hua Twen Xuang nổi tiếng nhất Bắc Kinh
Những vị giáo sư, bác sỹ vạch miệng , vạch mắt , nghe tim phổi và bắt mạch cho từng người trong hai nhóm du khách với thái độ rất thân thiện , khi nheo mắt tỏ vẻ lo lắng ,khi mím môi tỏ vẻ nghiêm trọng , rồi nhoẻn miệng cười đầy vẻ cao đạo . Khốn nạn thân chúng tôi , ở nhà khỏe re, mà đến đây ai cũng có bệnh. Không cao huyết áp thì phù thận, suy tim , có người bị chứng xơ gan mới khiếp chứ !? Nhưng lại mừng vì phát hiên ra bệnh sớm và vị giáo sư , tiến sỹ nói , đã tới đây thì bách bệnh sẽ được tiêu trừ hết, bởi Trung tâm này đã từng chữa bệnh cho nhiều vị nguyên thủ quốc gia Trung Quốc và thế giới . Chúng tôi được kê đơn thuốc , có chữ ký của vị giáo sư tiến sỹ đàng hoàng , có con dấu của Viện Đông y thế giới Bắc Kinh đỏ choét. Ai cũng cảm thấy hả hê vì may mắn. Ở nhà đi bác sĩ tư thì bị chặt chém, đi bệnh viện công thì bị hành , chuyến đi này , vừa được thăm quan du lịch vừa khám chữa bệnh bốc thuốc , được tiếp đón ân cần như bố người ta thì còn gì sướng bằng ?
Nhưng ít phút sau thì mọi người hơi ngán , bởi các giáo sư , bác sỹ chỉ khám miễn phí, còn thuốc phải mua , mà đây là một Viện y học nổi tiếng, nên thuốc rất đắt . Mỗi bịch thuốc theo toa của "giáo sư, bác sĩ" rẻ nhất là 1.000 tệ tương đương 160 đô la Mỹ.
Như bị ma ám , ai cũng bỏ tiền ra , ôm một mớ thuốc nam và mấy hộp cao đơn hoàn tán.
Các vị giáo sư tiến sĩ Trung tâm y dược vẫn chưa chịu buông tha các con mồi . Họ kéo mọi người sang phòng bên ngồi xung quang cái sân khấu hình tròn.
Một anh chàng nhảy lên sân khấu , hung dữ như một thằng du đãng. Hắn hét toáng lên , rồi chạy xuống lôi một thanh niên đang ngổi lẫn trong đám du khách lên sân khấu . Chả rõ nguyên cớ vì sao, thù hằn gì mà hắn thượng cẳng chân hạ cẳng tay , đánh anh thanh niên ghê thế . Đến nỗi du khách phải la lên phản đối . Thằng du đãng bỏ anh thanh niên nằm lăn lóc, lủi mất . Bấy giờ một bác sỹ chạy, tới vén quần , vén áo anh thanh niên lên . Ôí cha mẹ ơi , từ ngực trở xuống , từ đít trở lên thâm tím như những quả đa mồi . Anh ta không ngổi dậy được , rên ư ử như sắp chết . Bà bác sỹ lấy một viên thuốc cho anh ta uống , lấy một lọ thuốc nước đổ lên các vết thương , và , thật kỳ diệu , thuốc chảy đến đâu vết thương lành đến đấy . Chai thuốc hết , anh thanh niên đừng dậy , khỏe re, toe toét cười . Tiếng vỗ tay vang lên và sau đó , tiếng xuýt xoa thán phục râm ran trong nhóm du khách .
Tiếp theo , một phụ nữ lên sân khấu , đổ cồn vào tay , châm lửa cháy đùng đùng . Khi lửa tắt bàn tay chị phồng rộp lên , Vị giáo sư liền mang lọ thuốc nước trong suốt ra ,rưới vào tay chị , và chao ơi thuốc thần thuốc thánh cũng không hiệu nghiệm bằng , rưới đến đâu da tay chị phụ nữ hết phồng, trắng hồng trở lại đến đấy.
Thế là mọi người nhắm mắt , nhắm mũi , xỉa tiền mua thuốc bỏng, thuốc trị thương . Tôi thách ban nào đi trong nhóm du lịch ấy , trong hoàn cảnh ấy, mà không mua một thứ gì . Mình cũng được khám bệnh như mọi người, bác sỹ nói mình có bệnh , kê đơn đàng hoàng sao mình không mua thuốc . Nói không có tiền giữa đám khách du lịch với nhau thì mắc cỡ lắm .Tôi đã bị người đàn ông trong nhóm khing thường nên vội tráng đi nới khác.
Lên Vạn Lý Trường Thành, nhìn núi non trùng điệp bao la, hiểu thêm, đất nước Trung Hoa vĩ đại bao nhiêu thấy tham vọng của Trung Nam Hải càng dữ dội bấy nhiêu, mưu sâu kế hiểm bấy nhiêu, lừa lọc, lòng dạ rất hẹp hòi, lừa đảo như chớp, không rộng rãi như miệng lưỡi họ nói.
Những người đóng vai quân lính , người hầu cận vua chúa ngày xưa đứng bên những chiếc kiệu , sẵn sàng phục vụ du khách , những nhiếp ảnh viên đon đả mời chụp ảnh kỷ niệm ,ân cần lắm , nhưng nhìn sâu vào mắt họ không có chút chân thành nào . Một người ra dáng thi nhân ngồi sau cái bàn viết thi pháp bán cho du khách. Tôi mua tờ giấy hoa văn hai mươi tệ , mượn bút viết mấy câu bằng chữ Hán: "Thử địa nhược đại mông. Bá đạo nhân thực nhân"- Nơi này ôm mộng lớn, toàn quân ăn thit người! Tôi tặng lại người viết, anh ta vái một vái, rồi gập tờ giấy lại đút vào túi.
Nhóm chúng tôi đến Tô Châu vào một buổi chiều . Thành phố cồ kính nổi tiếng bởi nhà thơ Trương Kế , thời vua Đường Túc Tông ,với bài Phong kiều dạ bạc :
Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên
Giang phong ngư hỏa đối sầu miên
Cộ tô thành ngoại hàn sơn tự
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền
Cụ Tản Đà đã dịch cực hay là :
Đêm tàn tiếng quạ kêu sương
Lửa chài cậy ánh sầu vương giấc hồ
Thuyền ai đậu bến Cô Tô
Nửa đêm nghe tiếng chuông chù Hàn Sơn.
Trước khi được đi thăm Hàn sơn tự , xây dựng 70 năm trước khi Trương Kế ra đời , để viết Phong kiều dạ bạc, chúng tôi được "mời" uống trà Loa Xuân, nổi tiếng Tô Châu . Hướng dẫn viên du lịch là một cô gái trẻ , miệng lưỡi không thua kém anh chàng Bắc Kinh, lại hấp dẫn hơn bởi sự duyên dáng .
Cô nói:
- Mời các anh các chị , các chú các bác vào uống trà , tại nơi sản xuất loại trà Loa Xuân , nổi tiềng Trung Quốc .
Trong hoa viên lộng lẫy , ban giám đốc và nhân viên xếp hai hàng , ăn mặc chình tề đón tiếp khách du lịch như đón nguyên thủ quốc gia . Một dãy sa lon bọc vải đỏ chót trong căn phòng mát lạnh . Uống trà khác với uống cà phê , càng khác với cà phê đá , trà đá , ở chỗ tĩnh, mát . Người Tô Châu hiểu như vậy, nên làm phòng trà mát lạnh . Khách vừa ngổi ấm chỗ , nước được bưng lên , những gói trà được mang tới , và những cô gái trẻ trang phục bằng loại lụa tuyệt đẹp xứ lụa Tô Châu , nhanh nhẹn pha trà bằng các động tác chuẩn xác đến mức , một cô cầm chiếc ấm có cái vòi dài gần hai mét rót nước vào miệng cái bình trà nhỏ xíu mà không rớt ra ngoài giọt nào . Hàng chục cặp mắt cứ trố ra nhìn , tấm tắc khen, sao họ khéo thế.
Từng ly trà được mời từng vị khách . Giám đốc nhà máy cúi gập đầu chào mọi người , rồi nói xuất xứ loại trà Loa Xuân , sự kỳ công trong trồng tỉa , chế biến và tác dụng của nó . Kết thúc câu chuyện , là mời du khách mua trà với khuyến mãi đặc biệt .
Được tiếp đãi như thượng khách , đã uống trà của người ta mời , chả nhẽ nhổ đít bước ra tay không? Có mà ế mặt ! Hơn nữa lại là khách đi theo đoàn , đoàn Việt Nam hẳn hoi , chơi không đẹp ảnh hưởng quốc thể chứ đâu bỡn . Lại sợ người cùng đi nhìn mình , khinh mình kẹt sỉn , thế là đồng loạt rút ví. Cũng phải thừa nhận uồng tách trà họ vừa pha ngon thật, bập vào môi có vị hơi đắng , mùi thơm thoảng , uống vào có vị ngọt trong cổ họng. Tôi nói với người giám đốc , xin mua những gói trà vừa bóc ra pha cho chúng chúng tôi uống , hắn ta " hảo hảo" rồi lánh đi , không tiếp chuyện nữa .
Từ Tô Châu vế Quế Lâm , ăn món tương ớt và món mỳ thịt ngựa nổi tiếng , nhưng sau mới biết bị lừa , ăn phải mỳ thịt chuột . Nhưng rồi cũng cho qua chuyện để đi thăm công viên Thất Tinh, núi Tượng tị , đồi Trăng Khuyết…
Đến mả Mã Viện, thấy tượng hắn đúc bằng đồng, cưỡi trên lưng con ngựa chiến , mặt hắn vênh lên, hai con mắt trừng trừng ,miệng như đang gào thét, chằng biết muốn đâm chém ai, hay đang dau đớn vì bệnh ỉa chảy, tôi vụt nhớ câu thơ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi tới đây gần nửa thế kỷ trước: "Trăm năm mới đến nơi này, Ngàn năm mới thấy mặt mày ở đây!".
Chúng tôi chia tay nhau ở sân bay Tân Sơn Nhất . Hầu như các loại thuốc quý đều vứt lại khách sạn bên Trung Quốc. Bà vợ viên tướng công an nói với tôi:
- Bác Minh Diện ơi , mấy sợi dây chuyền ngọc trai là đồ dỏm bác ạ, cái con Tỳ Hưu tử tiệt cũng dỏm. Sao bác biết mà không bảo em?
Tôi đưa mắt nhìn ông bạn cùng nhóm, ông nhếch miệng cười như mếu:
-Nó lừa mình khéo quá anh ạ ! Mả cha cái bọn Tàu!
Trước Quốc hội ngày hôm qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ khiến cử tri và nhân dân lạc vào "ma trận" khi tung ra hàng loạt những thuật ngữ kiểu "tỷ lệ động viên thuế phí", rồi "ngân sách", rồi "% GDP".
Thưa Bộ trưởng, cả nước chỉ có hơn 24 ngàn tiến sĩ, mà cũng không phải tất cả đều là tiến sĩ kinh tế để có thể hiểu được điều ông nói.
Tóm lại, ý Bộ trưởng muốn nói thuế phí ở Việt Nam không phải cao gấp từ 1,4 đến 3 lần khu vực như báo cáo của Ủy ban Kinh tế. Bởi các nước chỉ tính thuế trên ngân sách TƯ, trong khi ở ta, tính tất, cả từ việc bán tài nguyên là dầu thô, đất đai, lẫn viện trợ.
Những con số mà Bộ trưởng thậm chí dùng "GDP" để nói, thật ra khiến người dân mù tịt. Và đã mù tịt thì làm sao có thể thuyết phục được họ tin. Nhưng dường như việc sử dụng "thuật ngữ ma trận" không hoàn toàn tình cờ. Bởi khi khẳng định thuế phí ở Việt Nam chỉ ở mức trung bình so với thế giới và khu vực, thì Bộ trưởng lại "quên" không so sánh thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam so với thế giới và khu vực.
Cách đây chưa lâu, đề tài khoa học cấp nhà nước do Đại học Kinh tế quốc dân thực hiện theo yêu cầu của Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội đã chỉ ra một thực tế: GDP bình quân đầu người của Việt Nam theo PPP chưa bằng 1/2 của Philippines, hay Indonesia, khoảng 1/5 của Thái Lan, 1/10 của Malaysia. Còn Còn theo Báo cáo phát triển Việt Nam 2009 của Ngân hàng Thế giới, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tụt hậu tới 51 năm so với Indonesia, 95 năm so với Thái Lan và 158 năm so với Singapore. Nhưng không chỉ những con số đang cho thấy sự "trời vực" về thu nhập giữa người dân Việt Nam so với khu vực, châu Á, và thế giới mà chất lượng sống của người Việt Nam cũng đang bị đánh giá là "suy giảm" và "có nguy cơ tụt lại phía sau" so với các nước.
Sự "suy giảm", "tụt lại phía sau" biểu hiện ngay trong chính thứ mà Bộ trưởng Huệ cũng đã sử dụng ngày hôm qua "giá thế giới". Cụ thể hơn, trong khi thu nhập và chất lượng sống thấp thì các giá cả hàng hóa, dịch vụ của Việt Nam đang được tính toán và so sánh nhằm hướng tới "hội nhập" với giá cả thế giới. Chẳng hạn như giá xăng, thứ giá mà Việt Nam đang hướng và quản lý "theo giá thế giới"- như khẳng định của Bộ trưởng Huệ. Hoặc giá điện "thấp hơn giá thế giới" mà vài hôm nữa, thế nào Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cũng sẽ kêu than.
Sự suy giảm và tụt lại về mặt thu nhập và đời sống, so với mức thuế phí được thanh minh là "trung bình so với thế giới và khu vực" đang cho thấy tư duy trong việc hoạch định các chính sách liên quan đến thuế phí là rất thiếu công bằng với đời sống người dân. Không nói đâu xa, khi quyết định số tiền lương tăng thêm 100 ngàn (mà cũng chỉ cho 8 triệu đối tượng) thì Bộ Tài chính cũng quyết thu đúng 100 ngàn theo kiểu "bổ đầu" đối với hơn 40 triệu chiếc xe máy, thực ra là đôi chân, là chiếc cần câu cơm của dân chúng. Thậm chí, xe đạp điện cũng không được tha.
Người dân sẵn sàng chia sẽ khó khăn với ngân sách nhà nước. Nhưng dứt khoát đó không phải là từ việc tư lệnh ngành tài chính đưa ra một thứ "ma trận" để cử tri và nhân dân thực lạc vào đó mà không biết đầu cua tai nheo thế nào. Lại càng không thể chỉ nói đến chuyện "nộp" như thế là chưa nhiều, mà không quan tâm đến việc họ "có" bao nhiêu trong túi, và những đồng tiền kiếm bằng mồ hôi nước mắt đó có đủ đảm bảo cuộc sống tối thiểu hay không.
Đào Tuấn – Blog
Thế mà Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình lại tỏ ra không hiểu nợ xấu và cách tính khi nói rằng, trên thế giới cũng như Việt Nam, hiện chưa có một bộ tiêu chí nào được coi là thống nhất để tính toán nợ xấu.
Anh còn cố an ủi người nghe bằng nhận xét "Diễn biến nợ xấu từ đầu năm 2012 đến nay rất thống nhất với diễn biến của nền kinh tế, tăng mạnh đầu năm, kể từ tháng 6 thì tăng chậm hẳn lại." Cứ như nợ xấu chậm lại cuối năm là phát hiện mang tính đột phá của NHNN.
Tôi nghe mãi mà không hiểu Thống đốc định nói gì và cứ nghĩ mình tối kiến. Tuy nhiên, anh Thanh, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng, giúp tôi hiểu về nợ xấu, bằng hai ví dụ đơn giản.
Một khu đất giá 200 tỷ, người ta nâng lên 800 tỷ đến 1 nghìn tỷ, rồi định giá bán 600 tỷ, đến bây giờ bán chưa được 100 tỷ, mất đứt 500 tỷ, đó là nợ xấu.
Dự án Xi măng Cẩm Phả do Vinaconex làm chủ đầu tư, vốn đầu tư 6.089 tỷ đồng với công suất mục tiêu 2,3 triệu tấn/năm, nhưng sau 3 năm hoạt động, lỗ tới 1.259 tỷ, đó là nợ xấu.
Không phải anh Bình không hiểu bài toán vỡ lòng này. Anh còn biết rõ hơn cả anh Thanh. Bới trong NHNN của anh Bình đã có thông tư hẳn hoi về định nghĩa thế nào là nợ xấu.
Quyết định 493/2005/QĐ-Ngân hàng Nhà nước ngày 22/4/2005 định nghĩa tóm tắt như sau: "Nợ xấu là những khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 (dưới chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn)."
Cụ thể nhóm 3 trở xuống gồm các khoản nợ quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày, đồng thời tại Điều 7 của Quyết định nói trên cũng quy định các ngân hàng thương mại căn cứ vào khả năng trả nợ của khách hàng để hạch toán các khoản vay vào các nhóm thích hợp.
Như vậy, nợ xấu được xác định theo 2 yếu tố: (i) đã quá hạn trên 90 ngày và (ii) khả năng trả nợ đáng lo ngại. Đây là định nghĩa Việt Nam.
Còn theo định nghĩa nợ xấu của Phòng Thống kê – Liên hợp quốc "Về cơ bản một khoản nợ được coi là nợ xấu khi (i) quá hạn trả lãi và/hoặc gốc trên 90 ngày; (ii) hoặc các khoản lãi chưa trả từ 90 ngày trở lên đã được nhập gốc, tái cấp vốn hoặc chậm trả theo thoả thuận; (iii) hoặc các khoản phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có lý do chắc chắn để nghi ngờ về khả năng khoản vay sẽ được thanh toán đầy đủ".
Như vậy cũng như Việt Nam ta, nợ xấu cũng được xác định dựa trên 2 yếu tố: (i) quá hạn trên 90 ngày và (ii) khả năng trả nợ bị nghi ngờ. Đây là định nghĩa được quốc tế thừa nhận rộng rãi.
So sánh hai định nghĩa chả thấy gì khác nhau. Nhưng nợ xấu của VN do bên NHNN đưa ra thấp hơn với các tổ chức Quốc tế do cách tính đặc thù rất Việt Nam chăng?
Thôi thì Tây có chuẩn "thấp", không thèm "chấp". Nhưng ngay Việt Nam mình "đóng cửa bảo nhau" cũng có những con số khác nhau.
Hồi tháng 7, Quyền Chánh thanh tra giám sát Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Hữu Nghĩa nói tại cuộc họp báo rằng "Tính đến 31/3/2012, nợ xấu là hơn 202.000 tỷ đồng (khoảng 9,69 tỷ đôla), chiếm 8,6% tổng dư nợ".
Vào ngày 7/7, chính NHNN đưa ra con số nợ xấu 117.000 tỷ dựa vào báo cáo của các tổ chức tín dụng, chiếm 4,47% so với tổng dư nợ, bằng một nửa so với bên Thanh tra đưa ra.
Chả lẽ một định nghĩa mà có tới mấy cách tính về nợ xấu. Có ai đó nói rằng, chỉ cần thạo mấy phép tính cộng trừ nhân chia là có thể lên làm lãnh đạo. Nhưng tôi bắt đầu nghi ngờ, liệu điều đó có đúng với trường hợp Thống đốc hay không?
Trong lúc nợ xấu thực sự của Việt Nam còn đang tranh cãi thì có thể nghĩ rằng, Thống đốc Bình đang mắc món "nợ xấu" khác thuộc phạm trù nguy hiểm ở cả ba nhóm: Nhóm 3: dưới chuẩn về hiểu biết; Nhóm 4: khiến người ta có quyền nghi ngờ về trình độ cầm cân nẩy mực cho nền kinh tế và; Nhóm 5: khả năng mất vốn đã bỏ ra cho cái ghế.
Mời các cụ bàn về nợ xấu và anh Bình. Có gì sai sót, xin được lượng thứ. Dân IT chỉ viết được đến thế.
Nhờ anh NCB và các cao nhân về kinh tế, ngân hàng giúp một tay để bà con hiểu về nợ xấu, cách tính và quan trọng nhất là giải pháp thế nào.
Xin cảm ơn.
Hiệu Minh – Blog
Theo ông, ai là thủ phạm của nợ xấu?
Chính ngân hàng (NH) là thủ phạm của nợ xấu. NH cho vay với lãi suất mười mấy, thậm chí hai, ba chục phần trăm thì doanh nghiệp (DN) không chết sao được.
Biết trước là cho vay với lãi suất như thế thì DN không thể hoạt động được, không thể trả nợ được mà vẫn cho vay thì chính NH là nguyên nhân tạo ra nợ xấu.
Việc các NH thương mại (TM) không khai trung thực nợ xấu sẽ nguy hiểm thế nào?
NHTM không khai trung thực nợ xấu để trích lập dự phòng thì cực kỳ nguy hiểm cho cả hệ thống NH. Và, nếu nợ xấu của NH lên tới mười mấy, hai mươi phần trăm thì NH đó sẽ không còn vốn tự có để hoạt động nữa, lúc đó sẽ ra sao?
Vì vậy, nhiều NHTM không báo cáo trung thực để trích lập dự phòng thì sẽ khiến cho tình hình hình tài chính của NH đó không chính xác, dẫn đến cổ đông không biết ra sao, nếu NH có niêm yết trên thị trường chứng khoán thì nhà đầu tư cũng không biết thế nào. Nếu hệ thống NH không có dự phòng đầy đủ thì hệ thống NH không an toàn.
Phải có cơ chế giám sát nợ xấu như thế nào?
NHNN đã có cơ chế để giám sát, thanh tra kiểm tra, nhưng như ông Nguyễn Trung Nghĩa, quyền Chánh Thanh tra cơ quan thanh tra giám sát NHNN, mới đây nói rằng, không thể theo dõi, giám sát hết thì tức là năng lực giám sát của NHNN có vấn đề.
Tôi cho rằng, đây là vấn đề rất quan trọng nên phải làm cho tới nơi tới chốn, còn nếu mà để nợ xấu tiếp tục treo như thế là không được.
Vậy làm thế nào để giải quyết nợ xấu, theo ông?
Muốn giải quyết nợ xấu thì NH và DN phải ngồi lại với nhau để tính toán và tính thế nào để DN có thể phục hồi và trả lại tiền cho NH. Nếu DN chết thì không có cách nào trả nợ cho NH và NH cũng sẽ chết.
Đừng có viện dẫn quy định này, quy định nọ để nói là tại các DN không trả được nợ nên "giờ tôi không cho anh vay nữa". Nếu nói thế là hết sức tiêu cực, không thể giải quyết được vấn đề vì thực sự đầu mối để giết DN là NH chứ không phải ai khác.
Anh cho vay vốn kiểu đấy làm sao người ta không chết? Tôi đã nhiều lần đề xuất NHNN nên đặt ra một chương trình tín dụng đặc biệt theo Nghị quyết 11 ưu tiên cho lĩnh vực sản xuất, kinh doanh là ưu tiên theo dự án và giải ngân theo tiến độ.
Theo đó, NHNN cung ứng vốn cho NHTM với lãi suất 3-4% để NHTM có thể cho DN vay lãi suất 7-8% và hệ thống NHTM phải có trách nhiệm giám định từng dự án một để mà giải ngân theo tiến độ (Mỗi tội là trên thực tế, NHTM lấy tiền này cho các sân sau của mình vay ưu đãi để đầu tư bất động sản và vàng nên nay bất động hết cả rồi còn đâu?????).
Phải cứu DN thì mới mong giải quyết được cục máu đông nợ xấu. Điều đó hoàn toàn nằm trong quyền hạn và khả năng của NHNN, nhưng không hiểu vì lý do gì không được lắng nghe.
DN chết thì đã rõ, còn NH thì lợi nhuận rất cao?
Lợi nhuận của NH những năm qua lên rất cao chỉ là lợi nhuận ảo và là chuyện nhất thời. Nếu NH trích lập dự phòng đầy đủ thì lợi nhuận sẽ không còn cao và nợ xấu cũng không thể cao. Anh trốn trích lập dự phòng để chia nhau và gọi là tiền lời, nhưng khi anh bị một đống nợ xấu, anh lại kêu Nhà nước gánh cho anh là sao?
Nợ xấu của NH hiện nay trên 202 nghìn tỷ, chiếm 8,6% tổng dư nợ, trong khi đó vốn tự có của hệ thống NH cũng chỉ 230 nghìn tỷ đồng. Nếu tính nợ xấu trên 13% (theo một hãng xếp hạng nước ngoài) trên tổng dư nợ thì nợ xấu là trên 370 nghìn tỷ đồng, bằng 150% vốn điều lệ của hệ thống NH.
Và, con số nợ xấu không dừng tại đấy, vì mỗi ngày DN không trả được thì nợ xấu tăng lên và nếu tăng lên đến 20% tổng dư nợ 2.700 nghìn tỷ đồng thì nợ xấu phải lên đến khoảng 500 nghìn tỷ đồng.
Anh nằm trên đống nợ xấu và sắp giãy chết rồi nhưng vẫn không tìm cách giải quyết mà lại nhảy sang xin Chính phủ mua giùm nợ xấu.
Theo ông, các NHTM phải tự lấy lợi nhuận của mình để giải quyết hay đá quả bóng đó về cho Chính phủ, hay DN phải chịu "cục máu đông" nợ xấu đó?
Không thể bỏ tiền ngân sách quốc gia, tức tiền thuế của nhân dân để đi mua nợ xấu của các NHTM. Các ông NH làm ra nợ xấu thì phải tự giải quyết lấy với nhau.
Khi buôn bán có lời thì anh bỏ túi, giờ buôn bán lỗ thì anh bảo Nhà nước phải trả cho anh, làm sao có chuyện đó được.
Mỗi NHTM phải lo giải quyết, phải báo cáo trung thực với NHNN về nợ xấu. Nếu NH nào báo cáo thiếu trung thực về nợ xấu tức là vi phạm luật pháp và sẽ phải bị truy cứu.
Nhưng về vấn đề dân sự, anh biết mình có bao nhiêu nợ xấu rồi thì anh phải trích lập dự phòng theo quy định của NHNN, tùy theo mức độ nợ mà trích lập 5%, 20% hay 50%, thậm chí 100%.
Tại sao anh làm ra bao nhiêu nợ xấu mà anh không trích lập dự phòng? Rõ ràng trách nhiệm của anh. Nếu trích nộp dự phòng cho Nhà nước thì Nhà nước sẽ lấy đó để giải quyết nợ xấu của anh chứ.
Theo ông, hiện có bao nhiêu phần trăm NH có trích lập dự phòng?
Tất cả các NH đều có trích lập dự phòng nhưng không đúng tỷ lệ, vì người ta có 10% nợ xấu chẳng hạn nhưng chỉ khai 1 hoặc 2% thôi, nhiều NH đến 50-60% nợ xấu nhưng trích nộp dự phòng tới đâu, đúng yêu cầu hay không?
Trong khi vốn của NH chỉ có mấy nghìn tỷ đồng mà nợ xấu lên đến hàng trăm nghìn tỷ đồng. Việc quản lý của NHNN trong vấn đề này không nghiêm túc, cứ nhắm mắt để NHTM làm như thế là không được.
"Nếu tôi là Nhà nước, tôi sẽ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các NH nếu cho vay có vấn đề tiêu cực trong đấy. Nếu không, tôi truy cứu trách nhiệm dân sự vì anh lấy tiền của nhân dân để anh tự cho mình đầu tư vào các dự án của anh. Luật cho phép và khi anh phạm luật về quản lý tài sản, tôi sẽ truy cứu trách nhiệm để lấy tiền trả lại cho nhân dân, cho những chủ tài khoản"- chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành
Theo Tiền Phong
